De wind geeft het landschap een reset
‘Rewilding’ in de Kennemerduinen
Het fietspad verdwijnt onder het zand. Het is niet ondergestoven – er is een compleet duin overheen geschoven. Niet van de ene op de andere dag; dit duin groeit al een tijd het land binnen, een meter of tien, twintig per jaar.
In de met helmgras begroeide zeereep – de duinenrij die aan het strand grenst – werden ten noorden van Bloemendaal vanaf 2012 vijf sleuven gegraven, met de dominante zuidwestelijke windrichting mee. Zo kon het zand weer stuiven, met de wandelende duinen als zichtbaarste resultaat.
Maar het zand waait verder het vergrassende duinlandschap van Nationaal Park Zuid-Kennemerland in. De kalk in het zand tempert verzuring door stikstof, zodat planten terugkeren die bij een schralere bodem horen. En die alleen al om hun namen een aanwinst zijn: knopbies, bonte paardenstaart, slanke duingentiaan.
‘Dit landschap kreeg een reset,’ zegt Wim de Groot als hij zijn fiets parkeert aan de voet van het kruipende duin. De nieuwe plantengemeenschappen interesseren hem (iets) minder dan zijn eigen specialisme. Als ‘vrijwilliger-onderzoeker’ doorkruist hij aan het begin van de herfst en de winter hier ‘zijn’ twee kilometerhokken – vakken van één bij één kilometer waarin de kust van Cadzand tot Rottumeroog is ingedeeld – om te kijken hoe de paddenstoelen het doen.
Botaniseertrommel
Paddenstoelen in december? ‘Zeereeppaddenstoelen zijn altijd laat,’ zegt De Groot, opgeleid als bioloog. Op het zand groeit niets, maar tussen het helmgras gedijt de zeeduinchampignon en de duinfranjehoed. ‘En op rottende helmstengels vind je de duinstinkzwam.’
Geturfde types en aantallen voert hij in in het ‘Meetnet Zeereep’ van de Nederlandse Mycologische Vereniging, die ook gegevens bijhoudt over schimmels en paddenstoelen in bossen, moerassen en venen. Wat De Groot niet herkent – het komt weleens voor – neemt hij mee in een botaniseertrommel om thuis te determineren.
‘Kerven in de kustverdediging was lang taboe, maar de zeerepers gingen om,’ zegt De Groot. Het duingebied is breed genoeg en verstuiving brengt juist een grotere zandmassa in het gebied.
In het stuifzand staat een paal met een ijzeren lijstje. Leg je telefoon erin en maak een foto, vraagt de terreinbeheerder, drinkwaterbedrijf PWN. Een time-lapse van die foto’s ‘helpt ons de veranderingen in dit landschap te volgen.’
“Stuivend zand rolt de rode loper uit voor het duinviooltje en de zandloopkever
Wat zie je dan? Steeds meer zand in een doorkijkje naar zee met een steeds kleiner stukje horizon. Rewilding, heet dit. Maar de controle opgeven en ‘de natuur’ haar gang laten gaan betekent in Nederland meestal overstappen op een andere manier van controle. Wij wíllen dit landschap.
Begin volgend jaar mag het ook verder landinwaarts meer stuiven. Veertien hectare oude aanplant worden weer open duin; een rode loper voor het duinviooltje en de zandloopkever.
En vorige week is op het ecoduct Zandpoort tussen de Amsterdamse Waterleidingduinen en de Kennemerduinen na twaalf jaar het hek verwijderd. Damherten uit de Waterleidingduinen kunnen nu het noordelijke gebied in. Er wordt geen invasie verwacht, omdat het damhert in de Waterleidingduinen geen plaag meer is. Dankzij ‘populatiebeheer’, lees afschot, wordt de ‘doelstand’ behouden, zei boswachter Martin Jonker tegen NH Nieuws. Aan beide zijden van het ecoduct zijn nu grofweg evenveel damherten.
In delen van de Veluwe hoeft helemaal niet meer gejaagd te worden, omdat wolven net zo veel herten en reeën doden als tot nu toe jaarlijks werden afgeschoten. De wolf in de Waterduinen? Dat idee is nog een tikkeltje te wild.
Dit artikel is gepubliceerd in NRC [‘De wind geeft het landschap een reset’, 8 december 2025].
Tags: duinen, kust, natuurbeheer, rewilding