Spiegeldelta’s

nakedshore

Dover en Calais liggen achter ons. We varen deze trechter uit en de zee op die van hier reikt tot IJsland en Noorwegen. Het is harder gaan waaien. Golven rollen sissend onder de boot door. Oude zeemanswijsheid: zodra je bedenkt dat je misschien straks zeil moet reven, is het nu al tijd om het te doen. Aan bakboord schuiven de zeeschepen voorbij, een file naar het noorden en, iets verder weg, een naar het zuiden. Schepen vol containers als blokken flats, autotransportschepen, oranje gastankers – negentig procent van de wereldhandel gaat over zee.

Straks splitst de route zich. Sommige schepen die naar het noorden varen slaan linksaf, tussen de zandbanken door de Theems op of naar de containerhavens van Felixstowe. Andere buigen naar rechts de Schelde in, langs de Zeeuwse eilanden naar Antwerpen. Of ze varen nog even door, natuurlijk, naar Rotterdam, Hamburg en verder. Zoals ze allemaal al eeuwen doen.
Het idee van twee grote delta’s aan weerskanten, en die twee rivieren, zeearmen, met een historische havenstad aan het einde, alsof ze elkaars spiegelbeeld zijn — zo had ik nog nooit naar de Noordzee gekeken. Ik zag het voor het eerst op die zeiltocht. Maar het was geen originele gedachte, weet ik nu. Dankzij Tom Blass, een Britse journalist die al jaren rond en over de Noordzee reist en nu het magnifieke boek The Naked Shore of the North Sea heeft geschreven.

Hilaire Belloc (1870-1953), politiek activist en zeilend schrijver, zag de ‘spiegeldelta’s’ veel eerder. En scherper. ‘Door de vlaktes die de Noordzee omzomen en er nauwelijks waarneembaar in verdwijnen, zich tenslotte vermengend met de ondiepe vloed, en weer tevoorschijn komend in verre zandbanken en minder opvallende ondiepten, stromen twee waterwegen ver landinwaarts, die zowel afvoer als inlaat zijn, uitgeschuurd door het getij’, schreef Belloc in River of London (1912). ‘Ik zie de Schelde en de Theems als twee tegenstanders die elkaar voor het gevecht aankijken over het strijdtoneel heen, het ondiepe, tuimelende, gele water van de Noordzee.’

Blass citeert hem uitgebreid en je ziet meteen waarom. Bellocs perspectief op die twee overkanten is eerst geologisch en dan historisch; de Engelsen en de Lage Landen hebben elkaar het leven eeuwen lang zuur gemaakt, al waren ze net zo van elkaar afhankelijk. Het is in een notedop ook Blass’ eigen methode in dit boek. Hoe kun je naar de zee kijken? En wat zie je dan eigenlijk?

Die twee vragen stelt hij voortdurend tussen de regels. De eerste is praktisch, heeft met journalistiek vakmanschap te maken. De tweede gaat over verbeelding en zoiets vluchtigs als identiteit. […]

Lees hier de hele recensie van Tom Blass, The Naked Shore (22 januari 2016).


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *